نظر مشورتی با موضوع محاسبه ایام بازداشت قبلی در تخفیف مجازات
محاسبه ایام بازداشت قبلی در تخفیف مجازات
جزئیات نظریه
شماره نظریه: ۷/۱۴۰۴/۳۶۰
شماره پرونده: ۱۴۰۴-۱۶۸-۳۶۰ک
تاریخ نظریه: ۱۴۰۴/۰۹/۲۹
استعلام:
در فرض اعمال ماده ۴۸۳ قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲، چنانچه دادگاه مجازات را تخفیف دهد و یا تبدیل نماید؛ آیا ایام بازداشت قبلی محاسبه خواهد شد؟
آیا میتوان بین تخفیف و تبدیل مجازات قائل به تفکیک شد و در فرض تخفیف مجازات، ایام بازداشت قبلی را محاسبه کرد؛ اما در تبدیل مجازات به سبب آنکه حکم قطعی صادر شده است، این ایام را قابل محاسبه ندانست؟
برای مثال، در فرض اول فردی به یک سال حبس محکوم و برای تحمل حبس به مؤسسه کیفری معرفی میشود؛ با اعمال ماده ۴۸۳ یادشده، محکومیت حبس وی به نود و یک روز «تخفیف» میباید؛ در فرض دوم، همان میزان حبس به جزای نقدی «تبدیل» میشود و محکومعلیه نیز دارای بیست روز ایام بازداشت قبلی است؛ در هر یک از فروض یادشده، حکم قضیه چیست؟
نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه:
با عنایت به صدر ماده ۲۷ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ و صدر ماده ۵۱۵ و بند «پ» ماده ۵۱۶ و بند «ب» و تبصره یک ماده ۵۲۹ قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲، مدت زمانی که محکومعلیه پیش از صدور حکم قطعی موضوع ماده ۴۸۳ قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲، در اجرای حکم محکومیت قطعی اولیه در حال تحمل محکومیت حبس بوده است، محاسبه و از میزان مجازات وی کسر میشود و از این حیث، بین تخفیف یا تبدیل مجازات صورت گرفته در اجرای ماده ۴۸۳ قانون یادشده، تفاوتی نیست.

از قوانین مورد اشاره:
ماده ۴۳۸ قانون آیین دادرسی کیفری- هرگاه تجدیدنظرخواه یا فرجامخواه زندانی باشد، حسب مورد از پرداخت هزینه دادرسی مرحله تجدیدنظر یا فرجام در امری که به موجب آن زندانی است، معاف میگردد.
ماده ۵۱۵ قانون آیین دادرسی کیفری- مدت تمام کیفرهای حبس از روزی شروع میشود که محکومٌعلیه به موجب حکم قطعی لازمالاجراء، حبس شود. چنانچه محکومٌعلیه پیش از صدور حکم به علت اتهام یا اتهاماتی که در همان پرونده مطرح بوده تحت نظر یا بازداشت شده باشد، مدت بازداشت قبلی از میزان حبس او کسر میشود.
تبصره- اگر مدت زمان تحت نظر یا بازداشت شدن متهم کمتر از بیست و چهار ساعت باشد، در احتساب ایام بازداشت، یک روز محاسبه میشود.
ماده ۵۱۶ قانون آیین دادرسی کیفری- در مورد محکومیت به مجازاتهای جایگزین حبس، شلاق و جزای نقدی، ایام بازداشت قبلی موضوع ماده (۵۱۵) به شرح زیر محاسبه میشود:
الف- به ازای هر روز بازداشت قبلی، یک روز جزای نقدی روزانه، هشت ساعت خدمات عمومی و پنج روز از دوره مراقبت کسر میشود.
ب- در مورد محکومیت به شلاق به عنوان مجازات تعزیری به ازای هر روز بازداشت قبلی، سه ضربه از شلاق کسر میشود.
پ- در مورد محکومیت به جزای نقدی، مطابق مقررات فصل مربوط به نحوه اجرای محکومیتهای مالی اقدام میشود.
ماده ۵۲۹ قانون آیین دادرسی کیفری- هرکس به موجب حکم قطعی دادگاه به پرداخت جزای نقدی محکوم گردد و آن را نپردازد، اموال وی به وسیله مرجع اجرای حکم، شناسایی، توقیف و با رعایت مقررات راجع به مستثنیات دین از محل فروش آنها نسبت به اجرای حکم اقدام میشود. در صورت فقدان مال یا عدم شناسایی آن، مرجع اجرای حکم میتواند با توقیف بخشی از حقوق طبق قانون اجرای احکام مدنی و یا تمام یا بخشی از سایر درآمدهای محکومٌعلیه برای وصول جزای نقدی اقدام مقتضی بهعمل آورد. در صورت تقاضای تقسیط از جانب محکومٌعلیه و احراز قدرت وی به پرداخت اقساط، دادگاه نخستین که رأی زیر نظر آن اجراء میشود میتواند با أخذ تضمین مناسب امر به تقسیط نماید.
هرگاه اجرای حکم به طرق مذکور ممکن نگردد با رعایت مقررات مربوط به مجازاتهای جایگزین حبس به ترتیب زیر عمل میشود:
الف- در جزای نقدی تا پانزده میلیون ریال، هر سیهزار ریال به یکساعت انجام خدمات عمومی رایگان تبدیل میشود.
ب- در جزای نقدی بالای پانزده میلیون ریال، همچنین درصورت عدم شرایط اجرای بند (الف) این ماده، هر سیصد هزار ریال* به یک روز حبس تبدیل میشود.
تبصره ۱- چنانچه محکومٌعلیه قبل از صدور حکم محکومیت قطعی به جزای نقدی، به دلیل اتهام یا اتهامات مطرح در پرونده در بازداشت بوده باشد، دادگاه پس از تعیین مجازات، ایام بازداشت قبلی را در ازای هر سیصد هزار ریال* یکروز از مجازات تعیینشده کسر میکند.
قضات اجرای احکام موظفند رعایت مراتب فوق را به هنگام اجرای حکم، مراقبت نمایند و در صورت عدم رعایت خود اقدام کنند.
ماده ۲۷ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲- مدت حبس از روزی آغاز میشود که محکوم، به موجب حکم قطعی لازمالاجرا حبس میگردد. در صورتی که فرد، پیش از صدور حکم به علت اتهام یا اتهاماتی که در پرونده مطرح بوده بازداشت شده باشد، مدت بازداشت قبلی در حکم محاسبه میشود. در صورتی که مجازات مورد حکم، شلاق تعزیری یا جزای نقدی باشد، هر روز بازداشت، معادل سه ضربه شلاق یا دو میلیون و پانصد هزار میلیون (۲/۵۰۰/۰۰۰) ریال است. چنانچه مجازات متعدد باشد به ترتیب نسبت به حبس، شلاق و جزای نقدی محاسبه میگردد.