رای شماره۱۴۰۴۳۱۳۹۰۰۰۲۵۴۸۹۴۷ مورخ ۱۴۰۴/۱۰/۰۲ هیات عمومی دیوان عدالت اداری (موضوع شکایت و خواسته: ابطال ۱- کل نامه شماره ۴۲/۱۴۰۰/۲/۱۳۵۳ مورخ ۱۴۰۰/۵/۲۴ معاون وزیر و رییس سازمان نهضت سوادآموزی و ۲- بند ۵ از بند (ب) بخشنامه شماره ۷۱۰/۲۰ مورخ ۱۴۰۰/۵/۱۲ معاون برنامه ریزی و توسعه منابع وزارت آموزش و پرورش )
شماره دادنامه: 140431390002548947
تاریخ دادنامه: 1404/10/2
شماره پرونده: 0208066
مرجع رسیدگی: هیات عمومی دیوان عدالت اداری
شاکی: آقای شاهپور صوفی
طرف شکایت: وزارت آموزش و پرورش
موضوع شکایت و خواسته: ابطال 1- کل نامه شماره 42/1400/2/1353 مورخ 1400/5/24 معاون وزیر و رییس سازمان نهضت سوادآموزی و 2- بند 5 از بند (ب) بخشنامه شماره 710/20 مورخ 1400/5/12 معاون برنامه ریزی و توسعه منابع وزارت آموزش و پرورش
گردش کار: شاکی به موجب دادخواستی ابطال 1- کل نامه شماره 42/1400/2/1353 مورخ 1400/5/24 معاون وزیر و رییس سازمان نهضت سواد آموزی و 2- بند 5 از بند (ب) بخشنامه شماره 710/20 مورخ 1400/5/12 معاون برنامه ریزی و توسعه منابع وزارت آموزش و پرورش و 3- نامه شماره 11342/381 مورخ 1400/5/17 مدیرکل آموزش و پرورش استان ایلام را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته به طور خلاصه اعلام کرده است که:
” آموزشیاران نهضت سوادآموزی و نیز نیروهای حق التدریس ایثارگر، مشمول تبدیل وضعیت بند (د) تبصره 20 قانون بودجه سال 1400 و نیز 1401 نمی باشند؛ بلکه هر دو، مشترکاً تابع مقرّرات مذکور در ماده واحده قانون اصلاح تبصره 10 ماده 17 قانون تعیین تکلیف استخدامی معلّمین حق التدریسی و آموزشیاران نهضت سواد آموزی در وزارت آموزش و پرورش مصوّب 1395/6/3 و ماده واحده قانون الحاق یک ماده به قانون تعیین تکلیف استخدامی معلّمین حق التدریسی و آموزشیاران نهضت سوادآموزی در وزارت آموزش و پرورش مصوّب 1397/6/13 مجلس شورای اسلامی با اصلاحات و الحاقات بعدی هستند.
علی هذا نیروهای حق التدریس ایثارگر و نیز آموزشیاران نهضت سوادآموزی ایثارگر، هر دو از شمول تبدیل وضعیت رسمی قطعی مرقوم در قوانین بودجه صدرالاشاره خارج هستند و نباید آنها را مشمول تبدیل وضعیت رسمی قطعی بند (د) تبصره 20 قوانین بودجه موصوف دانست و نیروهای حق التدریس ایثارگر و نیز آموزشیاران نهضت سوادآموزی ایثارگر، فاقد شرایط آن تبدیل وضعیت رسمی قطعی بوده و می باشند و فقط قانون تعیین تکلیف موصوف، در خصوص آنها، قابل اعمال است.
لازم به ذکر است در دادنامه شماره 140231390002449956 مورخ 1402/9/21 هیات تخصّصی استخدامی دیوان عدالت اداری به صراحت عنوان شده که فقط و فقط نیروهای پیمانی آموزش و پرورش، مشمول تبدیل وضعیت رسمی قطعی قوانین بودجه موصوف هستند و حتّی نظریه مشورتی شماره 900/230/20860/200 مورخ 1401/10/13 که صادره از هیات تخصّصی دیوان عدالت اداری است، حاکی از عدم شمول آن تبدیل وضعیت رسمی قطعی برای آموزشیاران نهضت سواد آموزی و نیز نیروهای حق التدریس ایثارگر می باشد. خواهشمندم نسبت به ابطال مقرره های مورد شکایت از تاریخ تصویب اقدام فرمایید. “
متن مقرره های مورد شکایت به شرح زیر است:
” الف: نامه شماره 42/1400/2/1353 مورخ 1400/5/24
تبدیل وضعیت آموزشیاران و آموزش دهندگان ایثارگر نهضت سوادآموزی
برادر ارجمند جناب آقای مهردادی
مدیرکل آموزش و پرورش استان ایلام
سلام علیکم
با احترام
بازگشت به نامه شماره 11342/381 مورخ 1400/5/17 و در راستای اجرای جزء (هـ) [جزء (ب)] بند 5 از بخشنامه شماره 710/20 مورخ 1400/5/12 معاون برنامه ریزی و توسعه منابع وزارت متبوع مبنی بر اجرای تکلیف مقرّر در بند (د) تبصره 20 قانون بودجه سال 1400 کل کشور، موضوع تبدیل وضعیت استخدامی ایثارگران، اعلام می دارد کلّیه آموزشیاران و آموزش دهندگان شاغل که در سال جاری حداقل 800 ساعت (وفق مصوبه 833 جلسه شورای عالی آموزش و پرورش مورخ 1389/11/19 «موضوع ابلاغ ساختار آموزشی مرحله اول آموزش بزرگسالان») برابر جدول ذیل فعالیت آموزشی داشته باشند؛ مشمول بخشنامه فوق الذکر می باشند.
ردیف – نحوه فعالیت
1 – آموزشیاران و آموزش دهندگانی که یک کلاس دوره انتقال را اداره کنند.
2 – آموزشیاران و آموزش دهندگانی که دو دوره سوادآموزی به صورت تجمیعی (2 نفر و بالاتر) در دو مکان و با زمان متفاوت اداره کنند.
3 – آموزشیاران و آموزش دهنده هایی که یک دوره سواد آموزی به صورت تجمیعی (2نفر و بالاتر) و دو کلاس دوره تحکیم را اداره کنند.
4 – آموزشیاران و آموزش دهنده هایی که به عنوان مدیر مراکز یادگیری محلی و یا به عنوان مسیول سوادآموزی در مجتمع های آموزشی به صورت تمام وقت (36 ساعت در هفته) فعالیت دارند.
براین اساس آموزشیاران و آموزش دهندگانی که یکی از شرایط جدول فوق را دارا باشند؛ تمام وقت تلقّی شده؛ و در صورت داشتن شرایط و مدارک مثبته ایثارگری به ادارات آموزش و پرورش مراجعه و درخواست بهره مندی از قانون مذکور را ارایه نمایند. در این صورت آموزش و پرورش شهرستان/ ناحیه/ منطقه/ مکلّف است ضمن بررسی مدارک این گونه افراد، برابر مفاد بخشنامه ابلاغی اقدام لازم را به عمل آورد.
شایسته است؛ معاونین سواد آموزی استان ها ترتیبی اتّخاذ نمایند در کلاس گذاری سال جاری، آموزش دهندگان ایثارگر در اولویت فعالیت ها برابر جدول فوق الذکر قرار گیرند.- معاون وزیر و رییس سازمان نهضت سوادآموزی
ب: بخشنامه شماره 710/20 تاریخ 1400/5/12
اداره کل آموزش و پرورش استان …
سازمان/ معاونت/ مرکز/ اداره کل/ دفتر…
دانشگاه شهید رجایی/ دانشگاه فرهنگیان/ کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان
با سلام و احترام
مشمولین قانون تفسیر بند (و) ماده 44 قانـون برنامه پنج ساله پنجم تـوسعه کشـور مصوّب 1399/7/27 سابقاً بر اساس بخشنامه شماره 710/44 مورخ 1399/10/16 حسب مـورد تبدیل وضعیت یا استخـدام (رسمی- قطعی) شده اند. با توجه به صـراحت قانـون مذکور «اعتبار مـورد نیاز این حـکم از محـل ردیف 88-550000 به مبلغ پنج هزار میلیارد ریال در اختیار دستگاه های اجرایی ذی ربط قرار می گیرد» ضروری است مدیرکل آموزش و پرورش استان، ریز فهرست کامل مشمولین اجرای این قانون را به همراه برآورد هزینه هریک جهت اعلام به سازمان برنامه و بودجه کشور به منظور تعیین سهم وزارت متبوع از مبلغ مذکور و دریافت تخصیص از ردیف بودجه مصرّحه به دفتر برنامه، بودجه و مدیریت منابع اعلام نمایند. در ضمن موارد ذیل جهت اجرا ابلاغ می شود:
1- مشمولان و تعاریف آنان؛
……………………….
ب- نیروی شرکتی: مشمولانی که از سوی شرکت های طرف قرارداد در وزارت متبوع بکارگیری شده و در امور جاری این وزارتخانه به طور تمام وقت فعالیت داشته و بیمه آنها از سوی شرکت یا این وزارت پرداخت شده باشد.
نکته؛ نیروهای شرکتی آموزشی و غیرآموزشی مشمول قانون عبارتند از:
……………………….
5- آموزشیاران و آموزش دهندگانی که تمام وقت با سازمان نهضت سوادآموزی همکاری داشته و در حال حاضر نیز اشتغال به کار دارند.
………………………. – معاون برنامه ریزی و توسعه منابع وزارت آمورزش و پرورش”
در پاسخ به شکایت مذکور، مدیرکل دفتر حقوقی، املاک و حمایت قضایی وزارت آموزش و پرورش به موجب لایحه شماره 810/89754 مورخ 1403/5/21 ضمن ارسال نامه شماره 1403/2/1/2548 مورخ 1403/2/19 معاون وزیر و رییس سازمان نهضت سواد آموزی توضیحاتی داده است که خلاصه آن ها اجمالاً به قرار زیر است:
“ 1- نامه شماره 42/1400/2/1353 مورخ 1400/5/24 سازمان نهضت سوادآموزی، منحصراً یک نامه اداری محض و داخلی بوده که از حوزه نهضت به اداره کل آموزش و پرورش استان ایلام و بالعکس صادر شده است و از اقسام منقسمه در ماده 12 قانون دیوان عدالت اداری از جمله آیین نامه، نظامات و مقرّرات دولتی نبوده تا قابل طرح و رسیدگی در هیات عمومی دیوان عدالت اداری باشد و اشکال شکلی و یا ماهوی بر آن مترتّب نیست.
2- با ملحوظ نظر قراردادن قاعده فقهی «البینه علی المدعی» و با عنایت به این مهم که مطابق بندهای «ت» و «پ» ماده 80 قانون دیوان عدالت اداری، در ابطال مصوبات می بایست حکم شرعی، مواد قانونی مغایر و خروج از اختیارات مقام تصویب کننده، تصریح گردد، مع ذلک خواهان در تنظیم دادخواست وفق موازین یادشده اقدام ننموده است.
3- در راستای اجرای تکالیف مندرج در اصول 60 و 138 قانون اساسی که صدور بخشنامه های اداری را در زُمره مسیولیت های هر یک از وزرا قرار داده؛ مقام عالی وزارت آموزش و پرورش در حدود وظایف خویش و با اختیارات تجویزی از مقنّن از جمله ماده 43 ضوابط اجرایی قانون بودجه سال 1401 و بخشنامه ها و دستورالعمل های ابلاغی سازمان اداری و استخدامی کشور، بخشنامه های موضوع ابطال را صادر نمود. بنابراین اقدام مزبور با پشتوانه تقنینی، اجرای منصوص قانون و عدم تبعیض بین اشخاص با شرایط یکسان و توجه به مقرّرات مندرج در بندهای بعدی، صورت گرفته است.
4- از طرفی تبصره ماده 7 قانون تعیین تکلیف استخدامی معلّمین حق التدریسی و آموزشیاران نهضت سوادآموزی در وزارت آموزش و پرورش (مصوّب 1388/7/15 مجلس شورای اسلامی) به صراحت مقرّر می دارد «خانواده های معظّم شهداء و ایثارگران و همسران جانبازان تابع قانون خاص خود می باشند.» بنابراین وضعیت استخدام نیروهای نهضتی و حق التدریس ایثارگر نیز به مثابه کلّیه قوانین مربوط به ایثارگران، واضح و مشخص است؛ به عبارت دیگر تقریباً کلّیه قوانین کشور اشعار دارند که «ایثارگران تابع قوانین خاص خود می باشند» و بنابراین، نفس موضوع طلب تازه ای ندارد و صرفاً ادعای مطروحه جدید است.
5- با تدقیق نظر در بند (د) تبصره 20 قانون بودجه سال 1400 و نظر به این که ماده مزبور به صورت عام و مطلق و با درج عبارت «کلّیه مشمولین» مورد تقنین قرار گرفته؛ لذا به عموم و اطلاق ماده، به هیچ وجه خروج نیروهای نهضتی و حق التدریس از شمولیت و قلمرو آن، متبادر به ذهن نمی گردد.
برابر نص مزبور در راستای اجرای بند (ذ) ماده 87 قانون برنامه [پنج ساله] ششم توسعه [اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران]، دستگاه های مشمول ماده 2 قانون جامع خدمات رسانی به ایثارگران مکلّفند، نسبت به استخدام و نیز تبدیل وضعیت استخدامی کلّیه مشمولان ماده 21 قانون جامع خدمات رسانی به ایثارگران که با عناوین مختلف در دستگاه های موضوع قانون مذکور شاغل هستند و رابطه شغلی آن ها به صورت پیمانی، قرارداد انجام کار معیّن یا شرکتی می باشد و یا از محل اعتبارات جاری و تبصره ماده 32 و ماده 17 قانون مدیریت خدمات کشوری و اعتبارات طرح های عمرانی و یا سایر عناوین از جمله حاکمیتی و تصدّی گری موضوع بندهای (الف) و (ب) ماده 45 قانون مدیریت خدمات کشوری خدمت نموده اقدام نمایند. بنابراین بند (د) ماده 20 منحصراً، استخدام یا تبدیل وضعیت نیروهای شاغل خانواده های ایثارگر را پیش بینی نموده و نمی توان با تفسیر موسّع یا مضیّق، دامنه آن را گسترش و یا کاهش داد؛ چه این که، این امر، اجتهاد در برابر نص خواهد بود و پسندیده نمی باشد. با عنایت به موارد معنونه و نظر به عدم منع قانونی در اختیارات این وزارت و عدم تخطّی از قوانین و مقرّرات، رد شکایت شاکی مورد تقاضاست.”
در خصوص خواسته دیگر شاکی مبنی بر ابطال نامه شماره 11342/381 مورخ 1400/5/17 مدیرکل آموزش و پروش استان ایلام، به جهت این که نامه مورد اعتراض صرفاً متضمّن استعلام و طرح یک سؤال از معاونت توسعه منابع انسانی و پشتیبانی وزارت آموزش و پرورش بوده و واجد هیچ گونه حکم الزام آور حقوقی نمی باشد، از مصادیق آییننامه ها و سایر نظامات و مقرّرات مندرج در بند 1 ماده 12 قانون دیوان عدالت اداری نبوده و رسیدگی به درخواست ابطال آن در هیات عمومی دیوان عدالت اداری منتفی میباشد. لذا معاون قضایی دیوان عدالت اداری در امور هیات عمومی و هیات های تخصّصی در اجرای ماده 85 قانون دیوان عدالت اداری به موجب دادنامه شماره 140431390000968851 مورخ 1404/4/25 قرار رد شکایت صادر کرد.
رسیدگی به کل نامه شماره 42/1400/2/1353 مورخ 1400/5/24 معاون وزیر و رییس سازمان نهضت سوادآموزی و بند 5 از بند (ب) بخشنامه شماره 710/20 مورخ 1400/5/12 معاون برنامه ریزی و توسعه منابع وزارت آموزش و پرورش در دستورکار هیات عمومی قرار گرفت.
هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 1404/10/2 با حضور رییس و معاونین دیوان عدالت اداری و رؤسا و مستشاران شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است.
رای هیات عمومی
با توجه به این که براساس دادنامه شماره 140109970905811008 الی 140109970905811035 مورخ 1401/6/8 هیات عمومی دیوان عدالت اداری شرط «لزوم تمام وقت بودن» به عنوان یکی از شرایط لازم برای تبدیل وضعیت مشمولین بند (د) تبصره 20 قانون بودجه سال 1400 کل کشور خلاف قانون و خارج از حدود اختیار تشخیص داده شده و ابطال گردیده است و براساس قانون مربوط به احتساب سوابق خدمت اشخاصی که در نهضت سوادآموزی خدمت کردهاند در سوابق استخدامی آنان در دستگاه های دولتی مصوّب 1363/8/3 مقرّر شده است: «از تاریخ تصویب این قانون سوابق خدمت اشخاصی که حداقل یک سال متوالی در نهضت سوادآموزی به نحو مطلوب خدمت کرده و یا بنمایند جزو سنوات خدمت آنان در هر دستگاه دولتی که استخدام شده یا بشوند محسوب میگردد» و این حکم قانونی مؤید همین امر است، لذا نامه شماره 42/1400/2/1353 مورخ 1400/5/24 سازمان نهضت سوادآموزی و بند 5 از قسمت (ب) بخشنامه شماره 710/20 مورخ 1400/5/12 معاون برنامهریزی و توسعه منابع وزارت آموزش و پرورش که براساس آن بر شرط همکاری تمام وقت تأکید شده، خلاف قانون و خارج از حدود اختیار است و مستند به بند 1 ماده 12 و مواد 13 و 88 قانون دیوان عدالت اداری مصوّب سال 1392 از تاریخ صدور ابطال میشود. این رای براساس ماده 93 قانون دیوان عدالت اداری (اصلاحی مصوّب 1402/2/10) در رسیدگی و تصمیم گیری مراجع قضایی و اداری معتبر و ملاک عمل است. /
احمدرضا عابدی
رییس هیات عمومی دیوان عدالت اداری
