ابلاغ تاریخ و وقت دادرسی به خواهان
تاریخ و وقت جلسه به خواهان نیز برابر مقررات این قانون ابلاغ میگردد.
تبصره- تاریخ امتناع خوانده از گرفتن اوراق یاد شده در ماده (۶۷) و ندادن رسید به شرح مندرج در ماده (۶۸)، تاریخ ابلاغ محسوب خواهد شد.
+ در صورتی که دادخواست از طریق دفاتر خدمات قضایی به ثبت رسیده باشد، ابلاغ به خواهان از طریق سامانه ابلاغ الکترونیک (ثنا) صورت میگیرد.[۱]
۱. حیاتی، علی عباس، آیین دادرسی مدنی در نظم حقوق کنونی، م۸۱، انتشارات میزان.
نحوه ابلاغ توسط مامور ابلاغ
مامور ابلاغ باید مراتب زیر را در نسخه اول و دوم ابلاغ نامه تصریح و امضاء نماید:
۱) نام و مشخصات خود را بهطور روشن و خوانا.
۲) نام کسی که دادخواست به او ابلاغ شده با تعیین این که چه سمتی نسبت به مخاطب اخطاریه دارد.
۳) محل و تاریخ ابلاغ با تعیین روز، ماه و سال با تمام حروف.
+ تکلیف نگارش «به طور روشن و خوانا» فقط مربوط به بند نخست نیست، بلکه در بندهای دیگر نیز باید چنین باشد.[۱]
+ ضمانت اجرای عدم رعایت شرایط فوق بطلان و یا بی اعتباری ابلاغ است.[۱]
۱. حیاتی، علی عباس، آیین دادرسی مدنی در نظم حقوق کنونی، م۸۲، انتشارات میزان.
شرط اعتبار ابلاغ به غیر شخص مخاطب
در کلیه مواردی که به موجب مقررات این مبحث اوراق به غیر شخص مخاطب ابلاغ میشود در صورتی دارای اعتبار است که برای دادگاه محرز شود که اوراق به اطلاع مخاطب رسیده است.
+ مطابق این ماده در ابلاغ قانونی فرض بر بی اعتباری ابلاغ است؛ مگر اینکه دادگاه احراز نموده باشد که با ابلاغ قانونی، اوراق به دست مخاطب آن رسیده است.[۱]
۱. حیاتی، علی عباس، آیین دادرسی مدنی در نظم حقوق کنونی، م۸۳، انتشارات میزان.
در موارد زیر خوانده میتواند ضمن پاسخ نسبت به ماهیت دعوا ایراد کند:
۱) دادگاه صلاحیت نداشته باشد.
۲) دعوا بین همان اشخاص در همان دادگاه یا دادگاه هم عرض دیگری قبلا اقامه شده و تحت رسیدگی باشد و یا اگر همان دعوا نیست دعوایی باشد که با ادعای خواهان ارتباط کامل دارد.
۳) خواهان به جهتی از جهات قانونی از قبیل صغر، عدم رشد، جنون یا ممنوعیت از تصرف در اموال در نتیجه حکم ورشکستگی، اهلیت قانونی برای اقامه دعوا نداشته باشد.
۴) ادعا متوجه شخص خوانده نباشد.
۵) کسی که به عنوان نمایندگی اقامه دعوا کرده از قبیل وکالت یا ولایت یا قیمومیت و سمت او محرز نباشد.
۶) دعوای طرح شده، سابقا، بین همان اشخاص یا اشخاصی که اصحاب دعوا قائم مقام آنان هستند، رسیدگی شده، نسبت به آن حکم قطعی صادر شده باشد.
۷) دعوا بر فرض ثبوت، اثر قانونی نداشته باشد؛ از قبیل وقف و هبه بدون قبض.
۸) مورد دعوا مشروع نباشد.
۹) دعوا جزمی نبوده، بلکه ظنی یا احتمالی باشد.
۱۰) خواهان در دعوای مطروحه، ذینفع نباشد.
۱۱) دعوا خارج از موعد قانونی اقامه شده باشد.
+ ایراد در لغت، از جمله به مفهوم «خرده گرفتن، بهانه گرفتن و اعتراض کردن» نیز آمده است.[۱]
+ تعریف ایراد: ایراد، عبارت است از وسیلهای که خوانده، معمولا در جهت ایجاد مانع موقتی یا دائمی بر جریان رسیدگی به دعونای مطروحه و یا بر شکلگیری مبازره در اصل و ماهیت حق مورد ادعا، به منظور بازداشتن موقت یا دائم خواهان از پیروزی، به کار میگیرد. به عبارت دیگر، طرح ایراد به منزله رد موقتی یا دائمی مبارزه نسبت به اصل و ماهیت حق مورد ادعای رقیب است.
برای مثال خواهان، دعوای بطلان سند اقامه نموده است، خوانده در دفاع، ایراد مینماید که دادگاهی که مرجع دادخواست قرار گرفته صالح نیست یا خواهان نفعی در این دعوا ندارد یا سمت شخصی که به نمایندگی از خواهان اقامه دعوا نموده، محرز نیست و … .[۱]
+ دفاع شامل دو قسم است:
۱) دفاع ماهوی:
در دفاع ماهوی خوانده، با ابراز دلیل سعی در اثبات بیحقی خواهاان مینماید. مثلا با ارائه رسید پرداخت طلب، ثابت مینماید که دعوای مطالبه طلب خواهان بلاوجه است.
۲) دفاع شکلی:
به دفاع شکلی «ایراد» نیز گفته میشود. از نظر اصطلاحی ایراد به هر گونه اعتراض و یا اشکال شکلی گفته میشود که خوانده در برابر ادعای خواهان به منظور رد همیشگی ادعای او و یا ایجاد مانع موقتی برای رسیدگی به این ادعا، مطرح مینماید.
دفاع ماهوی همیشه در همه جلسات و مراحل دادرسی قابل طرح و قابل استماع است. ولی قانونگذار برای زمان طرح ایراد، مقرراتی وضع کرده است (ماده ۸۸ قانون آیین دادرسی مدنی).
طرح ایراد علی القاعده باید محدودیت زمانی داشته باشد. بعضی از مصادیق ایرادات که در ماده ۸۴ احصاء شده است، میتواند به صورت دفاع ماهوی مطرح شوند. ولی طرح آن به صورت ایراد، در محدوده زمانی که قانونگذار مشخص کرده است، این خاصیت را دارد که دادگاه باید قبل از ورود در ماهیت دعوا، نسبت به وارد بودن یا نبودن آن اتخاذ تصمیم نماید. ولی اگر ایراد خارج از مهلت زمانی مقرر مطرح شود و آن ایراد طبیعیت دفاع ماهوی نیز داشته باشد، خوانده میتواند آن را در زمره دفاعیات ماهوی مطرح نماید و دادگاه به هنگام صدور رای باید آن را مدنظر قرار دهد، ولی تکلیف ندارد، به صورت جداگانه راجع به آن تعیین تکلیف نماید (مانند ایرادات مذکور در بندهای ۷ و ۸ ماده ۸۴)[۲]
ایراد خواهان به سمت نماینده
خواهان حق دارد نسبت به کسی که به عنوان وکالت یا ولایت یا قیمومت یا وصایت پاسخ دعوا را داده است، در صورتی که سمت او محرز نباشد، اعتراض نماید.
+ عناوین مذکور در ماده ۸۵، تمثیلی است نه حصری. به عنوان مثال، در این ماده از مدیریت شرکت یا نمایندگی حقوقی ادارات دولتی نامی برده نشده است در حالی که در مورد این افراد نیز ممکن است مبنای ایراد موجود باشد و قطعا دادگاه باید به اینگونه ایرادات نیز توجه کند.[۱]
۱. مهاجری، علی، مبسوط در آیین دادرسی مدنی، ج۱، ش۴۱۷، انتشارات فکرسازان.
در صورتی که خوانده، اهلیت نداشته باشد، میتواند از پاسخ در ماهیت دعوا امتناع کند.
زمان اعلام ایرادات و اعتراضات
ایرادات و اعتراضات باید تا پایان اولین جلسه دادرسی به عمل آید، مگر اینکه سبب ایراد متعاقباً حادث شود.
+ ایرادات و اعتراضات را می توان به دو دسته تقسیم کرد:
الف) حقوق اختصاصی خوانده تا پایان جلسه اول دادرسی:
ایرادات و اعتراضاتی که فقط تا پایان جلسه اول دادرسی زمان طرح دارند و اگر پس از آن طرح شوند بی اثر است، این ایرادات در زمره قواعد تکمیلی هستند.
۱) ایرادات (ماده ۸۴ قانون آیین دادرسی مدنی): این ایرادات که ۱۱ مورد میباشند و اگر این ایرادات را تا پایان جلسه اول نسبت به آن اتخاذ تصمیم نماید که یا قبول ایراد خواهد کرد و یا رد ایراد ولی اگر این ایرادات در جلسات بعدی مطرح شود و در جلسه اول نباشد دادگاه ملزم به اتخاذ تصمیم مجزا در مورد آنها نیست و میتواند هنگام ختم دادرسی و صدور رای در مورد آنها اتخاذ تصمیم نمیاد چرا که ماده ۹۰ مقرر میدارد هرگاه ایرادات تا پایان جلسه اول دادرسی اعلام نشده باشد دادگاه ملکف نیست جدا از ماهیت دعوا نسبت به آن رای دهد.
۲) ایراد رد دادرس (ماده ۹۱ قانون آیین دادرسی مدنی)
۳) ایراد تامین دعوای واهی (ماده ۱0۹ قانون آیین دادرسی مدنی)
۴) ایراد تامین اتباع بیگانه (ماده ۱۴۴ قانون آیین دادرسی مدنی)
۵) جلب ثالث (ماده ۱۳۵ قانون آیین دادرسی مدنی): در مورد جلب ثالث در مرحله بدوی و تجدید می باشد. اما خوانده چنانچه به موجب حکم غیابی محکوم شده باشد در صورت تمایل به جلب ثالث، باید دادخواست جلب ثالث را همراه با دادخواست واخواهی تقدیم نماید.
۶) طرح دعوای تقابل (ماده ۱۴۱ قانون آیین دادرسی مدنی)
۷) تعرض به اصالت اسناد خواهان.
۸) اعتراض به بهای خواسته.[۱]
دسترسی کامل به این نوشته برای اعضای ویژه بهاداد در نظر گرفته شده است.
ثبت نام | اطلاعات بیشتر
۱. موحدیان، غلامرضا، آیین دادرسی و اجرای احکام مدنی، ص۱0۵، انتشارات فکرسازان.
۲. حیاتی، علی عباس، آیین دادرسی مدنی در نظم حقوق کنونی، م۸۷، انتشارات میزان.
اتخاذ تصمیم نسبت به ایرادات
دادگاه قبل از ورود در ماهیت دعوا، نسبت به ایرادات و اعتراضات وارده، اتخاذ تصمیم مینماید. در صورت مردود شناختن ایراد، وارد ماهیت دعوا شده رسیدگی خواهد نمود.
+ به عنوان مثال، وقتی دعوا به خوانده توجه نداشته باشد، رسیدگی دادگاه در ماهیت دعوا، موجبی نخواهد داشت و چنانچه دادگاه به علت عدم احراز سمت خواهان را رد نماید موجبی برای ورود به ماهیت دعوا وجود ندارد، زیرا با صدور قرار رد دعوا پرونده مختومه شده است.[۱]
۱. مهاجری، علی، مبسوط در آیین دادرسی مدنی، ج۱، ش۴۲۵، انتشارات فکرسازان.
ماده ۸۴ قانون آیین دادرسی مدنی:
در موارد زیر خوانده میتواند ضمن پاسخ نسبت به ماهیت دعوا ایراد کند:
۱- دادگاه صلاحیت نداشته باشد.
۲- دعوا بین همان اشخاص در همان دادگاه یا دادگاه هم عرض دیگری قبلا اقامه شده و تحت رسیدگی باشد و یا اگر همان دعوا نیست دعوایی باشد که با ادعای خواهان ارتباط کامل دارد.
۳- خواهان به جهتی از جهات قانونی از قبیل صغر، عدم رشد، جنون یا ممنوعیت از تصرف در اموال در نتیجه حکم ورشکستگی، اهلیت قانونی برای اقامه دعوا نداشته باشد.
۴- ادعا متوجه شخص خوانده نباشد.
۵- کسی که به عنوان نمایندگی اقامه دعوا کرده از قبیل وکالت یا ولایت یا قیمومیت و سمت او محرز نباشد.
۶- دعوای طرح شده، سابقا، بین همان اشخاص یا اشخاصی که اصحاب دعوا قائم مقام آنان هستند، رسیدگی شده، نسبت به آن حکم قطعی صادر شده باشد.
۷- دعوا بر فرض ثبوت، اثر قانونی نداشته باشد؛ از قبیل وقف و هبه بدون قبض.
۸- مورد دعوا مشروع نباشد.
۹- دعوا جزمی نبوده، بلکه ظنی یا احتمالی باشد.
۱۰- خواهان در دعوای مطروحه، ذینفع نباشد.
۱۱- دعوا خارج از موعد قانونی اقامه شده باشد.
ماده ۲۷ قانون آیین دادرسی مدنی:
در صورتی که دادگاه رسیدگی کننده خود را صالح به رسیدگی نداند با صدور قرار عدم صلاحیت، پرونده را به دادگاه صلاحیتدار ارسال مینماید. دادگاه مرجوع الیه مکلف است خارج از نوبت نسبت به صلاحیت اظهارنظر نماید و چنانچه ادعای عدم صلاحیت را نپذیرد، پرونده را جهت حل اختلاف به دادگاه تجدیدنظر استان ارسال میکند. رای دادگاه تجدیدنظر در تشخیص صلاحیت لازم الاتباع خواهد بود.
تبصره- در صورتی که اختلاف صلاحیت بین دادگاههای دو حوزه قضایی از دو استان باشد، مرجع حل اختلاف به ترتیب یاد شده، دیوان عالی کشور میباشد.
ایراد خارج از مهلت قانونی
هرگاه ایرادات تا پایان جلسه اول دادرسی اعلام نشده باشد، دادگاه مکلف نیست جدا از ماهیت دعوا، نسبت به آن رای دهد.
+ در این ماده اگرچه قانونگذار به ایرادات به طور مطلق اشاره نموده اما مقررات این ماده تنها شامل ایراداتی است که از قواعد مخیره شمرده میشوند. زیرا موضوعاتی که از قواعد آمره به شمار میروند، باید مورد توجه دادگاه قرار گیرند حتی اگر ذی نفع ایراد ننموده باشد یا به طریق اولی با تاخیر ایراد نموده باشد.
بنابراین چنانچه ایراداتی که از قواعد آمره به شمار میروند در اولین جلسه دادرسی عنوان نشوند، دادگاه مکلف است در صورت پذیرش، جدای از ماهیت دعوا یا بهتر است گفته شود بدون ورود در ماهیت دعوا نسبت به آن رای دهد.
روشن است، در صورت پذیرش ایراد، دادگاه نمیتواند در این موارد، وارد رسیدگی ماهوی شده و حکم صادر نماید. عدم صلاحیت ذاتی دادگاه و ایرادات مذکور در بندهای ۳ تا ۱۱ ماده ۸۴ قانون آیین دادرسی مدنی از این جملهاند.
اما ایراداتی که از قواعد مخیره (غیر آمره) به شمار میروند، چنانچه در زمان لازم عنوان نشوند، دادگاه باید تکلیف آنها را ضمن صدور رای نسبت به ماهیت روشن نماید. در حقیقت چنانچه این ایرادات در زمان لازم مطرح نشوند، دادگاه باید رسیدگی به ماهیت دعوا را عندالاقتضا، ادامه داده و نسبت به صدور حکم اقدام کند و در حکم صادره مردود بودن ایراد را به علت نبودن سبب آن و یا طرح خارج از موعد آن اعلام نماید. ایراد علم صلاحیت نسبی، ایراد تامین دعوای واهی، ایراد تامین اتباع بیگانه و حتی ایراد امر مطروحه از این جملهاند.[۱]
۱. شمس، عبدالله، آیین دادرسی مدنی (دورهی پیشرفته)، ج۱، ش۸۳۶، انتشارات دراک.