دادگاه رسیدگی کننده به درخواست تامین
درخواست تامین از دادگاهی میشود که صلاحیت رسیدگی به دعوا را دارد.
+ مقصود از صلاحیت در این ماده اعم است از صلاحیت ذاتی و صلاحیت نسبی.
بنابراین، چنانچه دادگاه خود را صالح نداند، اعم از نداشتن صلاحیت ذاتی و صلاحیت نسبی، قرار رد تامین خواسته صادر میکند.[۱]
۱. حیاتی، علی عباس، آیین دادرسی مدنی در نظم حقوق کنونی، م۱۱۱، انتشارات میزان.
در صورتی که درخواست کننده تامین تا ده روز از تاریخ صدور قرار تامین، نسبت به اصل دعوا، دادخواست ندهد، دادگاه به درخواست خوانده، قرار تامین را لغو مینماید.
نکته ۱- در صورتی که درخواستکننده تامین مهلت ۱0 روزه مذکور را رعایت نکند و پس از آن اقامه دعوا کند و قبل از آن هم خوانده درخواست لغو قرار نکرده باشد، به نظر میرسد، مشارالیه نمیتواند به دلیل عدم رعایت مهلت مقرر، تقاضای لغو قرار تامین نماید.[۱]
شرط پذیرش درخواست تامین
درخواست تامین در صورتی پذیرفته میشود که میزان خواسته معلوم یا عین معین باشد.
+ خواسته درخواست تامین با خواسته دعوای اصلی باید مرتبط باشد. به عنوان مثال در دعوای تخلیه چنانچه درخواست توقیف اموال خوانده معادل مبلغ معینی بشود این درخواست پذیرفته نخواهد شد؛ چراکه توقیف اموال خوانده ارتباطی با خواسته تخلیه ندارد و قانونگذار از بیان این شرط در پذیرش درخواست تامین غافل مانده است.[۱]
۱. مهاجری، علی، مبسوط در آیین دادرسی مدنی، ج۲، ش۵۸۷، انتشارات فکرسازان.
درخواست تامین قبل از موعد انجام تعهد
نسبت به طلب یا مال معینی که هنوز موعد تسلیم آن نرسیده است، در صورتی که حق مستند به سند رسمی و در معرض تضییع یا تفریط باشد، میتوان درخواست تامین نمود.
+ به موجب ماده ۱۱۴، ذینفع میتواند نسبت به طلب یا مال معینی که موعد تسلیم آن نرسیده، تحت شرایطی درخواست تامین خواسته نماید. بنابراین در این صورت تامین خواسته لزوما پیش از اقامه دعوا درخواست میشود. در نتیجه باید پذیرفت که مهلت ۱0روزه مذکور در ماده ۱۱۲ قانون آیین دادرسی مدنی، از تاریخ رسیدن موعد مطالبه طلب یا مال شروع میشود؛ زیرا پیش از آن، اقامه دعوا به علت منجز نبودن حق امکانپذیر نمیباشد.[۱]
۱. شمس، عبدالله، آیین دادرسی مدنی (دورهی پیشرفته)، ج۳، ش۸0۷، انتشارات دراک.
ارسال فوری درخواست تامین به دادگاه
در صورتی که درخواست تامین شده باشد، مدیر دفتر مکلف است پرونده را فوری به نظر دادگاه برساند. دادگاه بدون اخطار به طرف، به دلایل درخواست کننده، رسیدگی نموده، قرار تامین صادر یا آن را رد مینماید.
+ با توجه به عموم و اطلاق این ماده، تفاوتی نمینماید که تامین خواسته پیش از اقامه دعوا، ضمن دادخواست راجع به اصل دعوا و یا پس از اقامه دعوا درخواست شده باشد.
بنابراین اگر تامین خواسته ضمن دادخواست راجع به اصل دعوا درخواست شده باشد، مدیر دفتر مکلف است فوری پرونده را به نظر دادگاه برساند، حتی اگر دادخواست ناقص باشد.[۱]
۱. شمس، عبدالله، آیین دادرسی مدنی (دورهی پیشرفته)، ج۳، ش۷۶۹، انتشارات دراک.
حق اعتراض به قرار تامین
قرار تامین به طرف دعوا ابلاغ میشود. نامبرده حق دارد ظرف ۱0روز به این قرار اعتراض نماید. دادگاه در اولین جلسه به اعتراض رسیدگی نموده و نسبت به آن تعیین تکلیف مینماید.
نکته ۱- تنها راه شکایت از قرار، «اعتراض» به آن است. اعتراض در اینجا به معنای شکایتی است که از رای، به مرجع صادرکننده آن، برای رسیدگی داده میشود و با واخواهی که ویژه حکم غیابی است تفاوت دارد.[۱]
نکته ۲- قرار تامین خواسته قابل تجدیدنظر و فرجام نمیباشد، زیرا در مواد ۳۳۲ و نیز ۳۶۷ و ۳۶۸ قانون آیین دادرسی مدنی، از قرارهای قابل شکایت شمرده نشده است.[۱]
نکته ۳- قرار تامین خواسته قابل اعاده دادرسی نمیباشد زیرا برابر ماده ۴۲۶ قانون آیین دادرسی مدنی، تنتها نسبت به احکام قطعیت یافته میتوان اعاده دادرسی درخواست نمود.[۱]
نکته ۴- اعتراض ثالث نسبت به قرار تامین خواسته با توجه به عموم و اطلاق ماده ۴۱۸ قانون آیین دادرسی مدنی، در صورت وجود سایر شرایط، نمیتواند غیر قابل استماع شمرده شود، اگرچه ثالث میتواند پس از اجرای قرار، از مقررات مواد ۴۴ و ۱۴۶ و ۱۴۷ قانون اجرای احکام مدنی مصوب ۱۳۵۶، حسب مورد نیز استفاده کند.[۱]
در صورتی که موجب تامین مرتفع گردد دادگاه قرار رفع تامین را خواهد داد. در صورت صدور حکم قطعی علیه خواهان یا استرداد دعوا و یا دادخواست، تامین خود به خود مرتفع میشود.
اجرای تامین پس از ابلاغ
قرار تامین باید فوری به خوانده ابلاغ و پس از آن اجرا شود. در مواردی که ابلاغ فوری ممکن نباشد و تاخیر اجرا، باعث تضییع یا تفریط خواسته گردد، ابتدا قرار تامین اجرا و سپس ابلاغ میشود.
+ در قرار تامین خواسته باید نخست ابلاغ و سپس اجرا شود. لزوم ابلاغ رای دادگاه پیش از اجرای آن در ماده ۳0۲ قانون آیین دادرسی مدنی هم پیشبینی شده است. ماده ۲ قانون اجرای احکام نیز اجرای حکم را مستلزم ابلاغ آن میداند. البته هدف تامین، در امنیت قراردادن خواسته است و تاخیر در اجرای قرار ممکن است دستیابی به هدف مزبور را دشوار و یا غیرممکن نماید.
قانونگذار «ابلاغ فوری» قرار را لازم دانسته است اما ابلاغ فوری در قانون تعریف نشده و معیار آن هم ارائه نشده است. در عمل، قرار در برخی موارد به وسیله خود ماموری که عهدهدار اجرای آن است دقیقا پیش از اجرا، ابلاغ میشود؛ شاید بتوان پذیرفت که منظور از ابلاغ فوری همین است. اما در هر حال در ابلاغ فوری نیز تشریفات ابلاغ باید رعایت شود.[۱]
غیر قابل تجدیدنظر بودن قرار قبول یا رد تامین
قرار قبول یا رد تامین، قابل تجدید نظر نیست.
+ وجود این ماده زائد است. زیرا، قرارهای قابل تجدیدنظر در ماده ۳۳۲ برشمرده شده اند و قرار تامین خواسته منصرف از آن است.[۱]
۱. حیاتی، علی عباس، آیین دادرسی مدنی در نظم حقوق کنونی، م۱۱۹، انتشارات میزان.
مطالبه خسارات ناشی از اجرای قرار تامین
در صورتی که قرار تامین اجرا گردد و خواهان به موجب رای قطعی محکوم به بطلان دعوا شود و یا حقی برای او به اثبات نرسد، خوانده حق دارد ظرف ۲0روز از تاریخ ابلاغ حکم قطعی، خسارتی را که از قرار تامین به او وارد شده است، با تسلیم دلایل به دادگاه صادرکننده قرار، مطالبه کند. مطالبه خسارت در این مورد بدون رعایت تشریفات آیین دادرسی مدنی و پرداخت هزینه دادرسی صورت میگیرد.
مفاد تقاضا به طرف ابلاغ میشود تا چنانچه دفاعی داشته باشد ظرف ۱0روز از تاریخ ابلاغ، با دلایل، آن را عنوان نماید. دادگاه در وقت فوق العاده، به دلایل طرفین رسیدگی و رای مقتضی صادر مینماید. این رای قطعی است.
در صورتی که خوانده در مهلت مقرر مطالبه خسارت ننماید، وجهی که بابت خسارت احتمالی سپرده شده به درخواست خواهان، به او مسترد میشود.
نکته ۱- شرایط لازم برای مطالبه خسارت:
۱) در صورتی که حکم بر بطلان دعوای خواهان (حکم بر بیحقی خواهان) صادر شود.
۲) در صورتی که حقی برای خواهان در دعوا اقامه شده به اثبات نرسد.[۱]
نکته ۲- بطور مثال، خواهان دعوایی به طرفیت خوانده مطرح و مطالبه ۵میلیون ریال وجه مینماید. در جلسه دادگاه خوانده رسیدی ارائه مینماید که دلالت دارد خوانده طلب خواهان را قبلا به وی پرداخت و از او رسید دریافت نموده است. خواهان نسبت به رسید ابرازی ادعای جعل نموده و در رسیدگی مشخص میشود رسید به امضای اوست. در اینجا ثابت میشود که خواهان حقی ندارد بنابراین حکم بر بطلان دعوای وی یا حکم بر بیحقی او صادر خواهد شد.[۱]