رأی شماره 2016802 هیئت تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشكی دیوان عدالت اداری با موضوع: بخشنامه به شماره 328797/1/42 مورخ 1403/2/11 ابطال نشد

هیئت تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشكی

* شماره پرونده: هـ ت/  0300045

* شماره دادنامه سیلور:  140431390002016802       تاریخ:1404/08/12

* شاکی: آقای حمیدرضا حموله

* طرف شکایت: وزارت علوم تحقیقات و فناوری ـ كارگروه نظارت بر عملكرد مؤسسات خدمات اعزام دانشجو به خارج

* موضوع شکایت و خواسته: ابطال بخشنامه به شماره 328797/1/42 مورخ 1403/2/11

* شاکی دادخواستی به طرفیت وزارت علوم تحقیقات و فناوری ـ كارگروه نظارت بر عملكرد مؤسسات خدمات اعزام دانشجو به خارج به خواسته فوق الذکر به دیوان عدالت اداری تقدیم کرده که به هیئت عمومی ارجاع شده است متن مقرره مورد شکایت به قرار زیر می باشد:

بخشنامه به شماره 328797/1/42 مورخ 1403/2/11

صاحبان امتیاز مؤسسات مجاز اعزام دانشجو به خارج از کشور

پیرو مصوبه ی کارگروه نظارت بر تأسیس و عملکرد مؤسسات و شرکتهای خدمات اعزام دانشجو به خارج از کشور مورخ 1403/2/3 موارد زیر جهت اطلاع و اقدام لازم ابلاغ می گردد:

1ـ استفاده از واژگان (مهاجرت، مهاجرت تحصیلی، بین الملل، بین المللی، بنیاد) در عنوان مؤسسه و سر فصل محتوای های منتشر شده از سوی مؤسسه در فضای فیزیکی و مجازی منتسب به مؤسسه ممنوع می باشد.

چنانچه مؤسسه ای در حال حاضر از این واژگان استفاده می نماید ضروریست از زمان ابلاغ این بخشنامه به مدت یک ماه نسبت به حذف و اصلاح آن اقدام و موارد اصلاحی را به دبیرخانه کارگروه نظارت به صورت مکتوب اعلام نماید، در غیر این صورت مؤسسه دچار تخلف شده و پرونده مؤسسه متخلف جهت لغو دائم مجوز در دستور کارگروه نظارت قرار خواهد گرفت.

2ـ تبلیغ و برگزاری هرگونه همایش، نشست، کنفرانس وبینار، کارگاه آموزشی، جلسات توجیهی به صورت گروهی و… با موضوع ترغیب و تشویق افراد به مهاجرت تحصیلی اعزام دانشجو به خارج از کشور و تحصیل در خارج از کشور از سوی مؤسسات اعزام دانشجو به خارج از کشور ممنوع می باشد. در صورت مشاهده این رویداد از سوی مؤسسات اعزام پرونده مؤسسه متخلف جهت لغو دائم مجوز در دستور کارگروه نظارت قرار خواهد گرفت.

* دلایل شاکی برای ابطال مقرره مورد شکایت:

کارگروه نظارت بر عملكرد مؤسسات خدمات اعزام دانشجو به خارج براساس دستورالعمل نظارت بر فعالیت مؤسسات و شركتهای خدمات اعزام دانشجو به خارج از كشور تأسیس و تشكیل گردیده است و مطابق دستورالعمل مذكور اساساً كارگروه طرف شكایت حق قانونی ناظر بر اعلام و ابلاغ بخشنامه به شرح پیوست نداشته است و نامه مذكور، خارج از حدود اختیارات ایشان می باشد.

ـ اسـتفاده از واژگان (مهاجرت، مهاجرت تحصیلی، بین الملـل، بین المللی، بنیاد) در عنوان مؤسسه و سرفصل محتوای های منتشـرشـده از سوی مؤسـسه در فضای فیزیكی و مجازی منتسب به مؤسسه ممنوع می باشد.

این بند از بخشنامه بر خلاف حدود اختیارات مذكور در دستورالعمل نظارت بر فعالیت مؤسسات و شركت های خدمات اعزام دانشجو به خارج ازكشور می باشد.

ـ تبلیغ و برگزاری هرگونه همایش، نشست، كنفرانس، وبینار، كارگاه آموزشی، جلسات توجیهی به صورت گروهی و… بـا موضوع ترغیب و تشویق افراد به مهاجرت تحصیلی، اعزام دانشجو به خارج از كشور و تحصیل در خارج از كشور ازسوی مؤسـسات اعزام دانشجو به خارج از كشور ممنوع می باشد. در صورت مشاهده این رویداد از سوی مؤسـسات اعزام، پرونده مؤسسه متخلف جهت لغو دائم مجوز در دستور كارگروه نظارت قرارخواهد گرفت.

مطابق ماده 5 از دستورالعمل نظارت بر فعالیت مؤسسات و شركت های خدمات اعزام دانشجو به خارج ازكشور:

“موسسات می توانند، به نشر آگهی و اطلاع رسانی برای فراهم نمودن فرصتی برای متقاضیان كه علاقمند به تحصیل در خارج از كشور هستند در چهارچوب و مقررات مصوب اقدام نمایند”

بنابراین مصوبه مذكور صراحتاً مخالف دستورالعمل می باشد.

* در پاسخ به شکایت مذکور،  وزارت علوم تحقیقات و فناوری به موجب لایحه شماره 1022083 مورخ 1403/3/20  به طور خلاصه توضیح داده است که:

ـ ایرادات شكلی:

الف ـ به استناد بند (1) ماده (12) قانون دیوان عدالت اداری و بند (ت) ماده 80 همان قانون، تقاضای ابطال مصوبات در هیئت عمومی دیوان، دلایل و جهات اعتراض از حیث مغایرت مصوبه با شرع یا قانون اساسی یا سایر قوانین یا خروج از اختیارات مرجع تصویب كننده باید به صراحت ذكر شود كه در مانحن فیه این چنین نبوده است و شاكی صرفاً به این مقرره معترض است و دلایل و اسبابی كه بیانگر مغایرت این مصوبه با قانون یا شرع است تبیین نشده است.

ب ـ اختیار وضع مصوبه: در بند 6 ماده 4 آیین نامه كارگروه نظارت بر عملكرد مؤسسات خدمات اعزام دانشجو به خارج، صدور بخشنامه و دستورالعمل های لازم در خصوص شرایط تأسیس، ثبت، نحوه نظارت بر فعالیت، تعیین ضوابط برای خدمات، از وظایف و اختیارات كارگروه نظارت بر مؤسسات قلمداد شده است، بنابراین تصمیم اتخاذ شده در كارگروه نظارت بر مؤسسات طی بخشنامه شماره 42/1/328797 در همین راستا و با توجه به اختیارات تعیین شده و منطبق با مقررات می باشد. لذا مصوبه كارگروه مورد اعتراض، دقیقاً بر اساس قانون و مقررات و در حدود صلاحیت و اختیارات تفویضی بوده است.

ج ـ عدم طرح دعوا به نحو صحیح و قانونی: مصوبه مورد اعتراض توسط كارگروه نظارت بر عملكرد مؤسسات اعزام دانشجو به خارج تدوین و ابلاغ شده است كه این كارگروه همان طور كه از علامت بالای آن مشخص است، زیر مجموعه سازمان امور دانشجویان و مستقل است و لذا متولی اصلی در پاسخگویی به این موضوع، سازمان دانشجویان است كه متأسفانه طرف دعوا قرار نگرفته است و نیز مستحضرید كه اقامه دعوا بدون طرف دعوا قرار دادن ثالث ذی نفع، بر خلاف اصول دادرسی است و به منزله نادیده انگاشته شدن حقوق آن نهاد در دفاع از مصوبات خود است. لذا دعوای حاضر بر اساس ماده 17 قانون دیوان عدالت اداری به نحو صحیح و قانونی اقامه نشده و غیرقابل استماع است.

2ـ دفاعیات ماهوی: صرف نظر از ایرادات شكلی فوق، از حیث ماهوی و در مقام پاسخ به ایرادات شاكی، مراتب زیر به استحضار می رسد:

الف ـ شاكی در قسمت ابتدایی دادخواست خود به بحث حقوق مكتسبه اشخاص و شركت ها اشاره نموده و بیان داشته كه این بخشنامه به خصوص در قسمت تغییر نام باعث تضییع حقوق مكتسبه می گردد. این ادعا قابل پذیرش نیست. توضیح آنكه عنوان خواسته نامبرده ابطال بخشنامه به شماره  328797/1/42 مورخ 1403/2/11 در خصوص آیین نامه كارگروه نظارت بر عملكرد مؤسسات خدمات اعزام دانشجو به خارج می باشد كه در واقع بازنگری در آیین نامه فوق الذكر جهت تأمین منافع كشور و جلوگیری از هرگونه سوء استفاده احتمالی و ایجاد شبهه در وابستگی به مؤسسات خارج از كشور و سوء استفاده از بی اطلاعی و اعتماد افراد به درستی اتخاذ شده است. لذا این موضوع هیچگونه خلل در حقوق مكتسبه اشخاص و مؤسساتی كه بر طبق ضوابط عمل نمایند، ایجاد نمی كند.

ب ـ همچنین جهت لزوم استفاده حداكثری از نخبگان در مدیریت كشور و استفاده از آن در جهت ارتقا سطح علمی و جلوگیری از تبلیغات كاذب و عوام فریبی كه با صرف هزینه گزاف منجر به سوء استفاده از اعتماد افراد كه عموماً از قشر جوان و كم تجربه جامعه هستند؛ بخشنامه فوق صادر گردیده است و لذا ادعای شاكی مبنی بر اینكه این بخشنامه منافی حق تبلیغات مؤسسات و خلاف قانون اساسی محسوب می شود، بی مورد است زیرا این بخشنامه، تبلیغات را منتفی نكرده بلكه چهارچوب هایی در جهت منافع كشور و جلوگیری از سوءاستفاده برای آن مقرر كرده است كه این امر منافی حقوق افراد و خلاف قانون اساسی نیست.

بنابر مراتب معروضه و از آنجا كه شاكی محترم در جهت اثبات حقانیت خود و یا نقض قوانین و مقررات از سوی وزارت عتف؛ دلیل موجهی اقامه ننموده و مستندی كه مثبِت ادعا و یا تضییع حقوق قانونی وی باشد ارائه نكرده است و با عنایت به عدم طرفیت سازمان امور دانشجویان، رد شكایت مورد استدعا است.

رأی هیئت تخصصی فرهنگی آموزشی و پزشکی

در خصوص شکایت شاکی به خواسته ابطال بند (2) بخشنامه شماره 42/1/328797 مورخ 1403/02/11 کارگروه نظارت بر اعزام دانشجو به خارج از کشور، نظر به این که جواز تأسیس مؤسسات و شرکت های فعال در حوزه ارائه خدمات اعزام دانشجو به خارج از کشور، غیر از جواز ترویج و ترغیب اعزام دانشجو به خارج از کشور است و صرف مباح بودن اصل خدمات این مؤسسات، موجب وجاهت تبلیغ و ترویج اعزام نخبگان و افراد با استعداد به خارج از کشور نیست، با لحاظ این که اعزام دانشجو به خارج از کشور تابعی از سیاست های کلی دولت و مبتنی بر مصالح اجتماعی است و دولت از طریق مقرره گذاری می تواند برای ترغیب و تشویق اعزام دانشجو به خارج یا تقلیل امر مذکور اقدام نماید، کما این که رأی شماره 140431390000813401 مورخ 1404/04/01 هیئت تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی نیز با تأیید شأن نظارتی کارگروه نظارت بر اعزام دانشجو به خارج از کشور، بر وجاهت این صلاحیت دولت تأکید کرده است، بنابراین بند (2) بخشنامه شماره 42/1/328797 مورخ 1403/02/11 مغایر با قانون و خارج از حدود اختیارات مرجع مقرره گذار نیست و قابل ابطال تشخیص نمی گردد. این رأی به استناد بند «ب» ماده (84) قانون دیوان عدالت اداری (اصلاحی مصوب 1402/02/10) ظرف مهلت بیست روز از تاریخ صدور از جانب رئیس یا ده نفر از قضات محترم دیوان عدالت اداری قابل اعتراض بوده و پس از قطعیت، براساس ماده (93) قانون مذکور در رسیدگی و تصمیم گیری مراجع قضایی و اداری معتبر و ملاک عمل است.

رئیس هیئت تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشكی دیوان عدالت اداری ـ سیدتوحید عاملی